Neden Aynı Döngüye Tekrar Tekrar Giriyoruz?

Bazen insan ne yapması gerektiğini bilir ama yine de kendini aynı yerde bulur.

Aynı ilişki biçimi.
Aynı kırgınlık.
Aynı susma.
Aynı fazla verme.
Aynı geri çekilme.
Aynı “bu sefer farklı olacak” hissi.

Dışarıdan bakınca bu durum kişiye basit bir karar meselesi gibi görünebilir. “Neden yine aynı şeyi yaptım?”, “Bunu bile bile neden tekrar yaşadım?” ya da “Artık değişmem gerekirdi” gibi düşünceler ortaya çıkabilir.

Oysa tekrar eden döngüler çoğu zaman yalnızca irade eksikliğiyle açıklanamaz. Bazen bu döngülerin içinde tanıdık duygular, eski korunma biçimleri, ilişkisel ihtiyaçlar ve öğrenilmiş davranış kalıpları vardır.

Aynı Döngü Ne Demektir?

Aynı döngüye tekrar tekrar girmek, kişinin farklı zamanlarda benzer duygusal ve ilişkisel örüntüleri yaşaması anlamına gelebilir.

Bu bazen ilişkilerde görülür. Kişi farklı insanlarla benzer kırgınlıklar yaşayabilir, benzer biçimde susabilir, kendini geri çekebilir ya da fazla sorumluluk alabilir.

Bazen karar alma süreçlerinde görülür. Kişi ne istediğini bilmesine rağmen karar veremez, sürekli erteleyebilir ya da başkalarının beklentilerine göre hareket edebilir.

Bazen de kişinin kendisiyle kurduğu ilişkide ortaya çıkar. Kişi kendine çok sert davranabilir, duygularını küçümseyebilir ya da ihtiyaçlarını sürekli ikinci plana atabilir.

“Biliyorum Ama Yapamıyorum” Hali

Yetişkinlikte sık karşılaşılan durumlardan biri şudur:

• Kişi neyin kendisine iyi gelmediğini bilir.
• Hangi ilişkide zorlandığını fark eder.
• Hangi davranışın onu yorduğunu görür.
• Hangi sınırı koyması gerektiğini düşünür.

Ama yine de aynı şekilde davranmaya devam edebilir.

Bu noktada mesele çoğu zaman yalnızca bilgi eksikliği değildir. Çünkü insan her zaman sadece bildiğiyle hareket etmez. Duygular, korkular, geçmiş deneyimler, bağlanma ihtiyaçları ve kendini koruma yolları da davranışlarımızı etkiler.

Bu yüzden “biliyorum ama yapamıyorum” hali, kişinin kendini suçlaması gereken bir zayıflık değil; daha yakından anlaşılması gereken bir içsel süreç olabilir.

Tekrar Eden İlişki Döngüleri

İlişkilerde tekrar eden döngüler özellikle belirgin olabilir.

Kişi kendini sürekli fazla veren tarafta bulabilir. Kendi ihtiyacını söylemekte zorlanabilir. Hayır dediğinde suçluluk hissedebilir. Kırıldığında konuşmak yerine susabilir. Uzaklaşmak istediği halde ilişkide kalabilir ya da yakınlık kurmak isterken kendini geri çekebilir.

Bu döngüler bazen şu sorularla fark edilir:

• Neden ilişkilerimde hep ben daha çok çabalıyorum?
• Neden sınır koyduğumda suçlu hissediyorum?
• Neden kırıldığımı söylemek yerine susuyorum?
• Neden bana iyi gelmeyen ilişkilerden çıkmakta zorlanıyorum?
• Neden aynı ilişki biçimini farklı kişilerle tekrar yaşıyorum?

Bu soruların cevabı her zaman bugünkü ilişkide olmayabilir. Bazen kişi geçmişte öğrendiği bir ilişki biçimini bugün de sürdürür. Bir zamanlar işe yarayan bir korunma yolu, yetişkinlikte kişinin ilişkilerini zorlaştıran bir döngüye dönüşebilir.

Döngünün Arkasında Hangi Duygu Olabilir?

Tekrar eden davranışların arkasında çoğu zaman bir duygu vardır.

• Fazla vermenin arkasında kaybetme korkusu olabilir.
• Susmanın arkasında çatışmadan kaçınma olabilir.
• Sürekli onay aramanın arkasında değersizlik hissi olabilir.
• Geri çekilmenin arkasında incinmekten korunma olabilir.
• Kontrol etme ihtiyacının arkasında belirsizlik kaygısı olabilir.

Bu nedenle yalnızca davranışı değiştirmeye çalışmak bazen yeterli olmayabilir. Davranışın hangi duyguyla bağlantılı olduğunu anlamak gerekir.

Çünkü insan çoğu zaman sadece “yanlış” olduğu için bir davranışı bırakmaz. O davranışın kendisini neden güvende hissettirdiğini, hangi ihtiyacı karşıladığını ya da hangi duygudan koruduğunu fark etmeye ihtiyaç duyar.

Kendini Suçlamak Döngüyü Değiştirmez

Aynı döngüye tekrar tekrar girmek kişide yoğun bir suçluluk ve yetersizlik hissi yaratabilir.

• “Ben neden böyleyim?”
• “Neden hâlâ değişemedim?”
• “Neden hep aynı şeyi yaşıyorum?”

Bu sorular anlaşılır olsa da, yalnızca kendini suçlamak çoğu zaman döngüyü değiştirmez. Hatta kişi kendine daha sert davrandıkça, aynı korunma biçimlerine daha fazla tutunabilir.

Değişim için bazen ilk adım, kendini yargılamak değil; olan biteni daha açık ve dürüst şekilde görebilmektir.

Değişim Nerede Başlar?

Değişim çoğu zaman büyük ve ani kararlarla başlamaz. Bazen kişinin kendi döngüsünü fark etmesiyle başlar.

• “Ben ne zaman susuyorum?”
• “Hangi ilişkilerde kendimi kaybediyorum?”
• “Hayır dediğimde bende hangi duygu yükseliyor?”
• “Fazla verdiğimde aslında neyi kaybetmekten korkuyorum?”
• “Geri çekildiğimde kendimi neyden korumaya çalışıyorum?”

Bu sorular, kişinin kendisiyle daha derin bir temas kurmasına yardımcı olabilir.

Döngüyü anlamak, onu hemen değiştirmek zorunda olmak anlamına gelmez. Fakat insan neyi, neden tekrar ettiğini fark etmeye başladığında, aynı otomatik yoldan ilerlemek yerine farklı bir seçeneği görebilir.

Terapi Sürecinde Bu Döngüler Nasıl Ele Alınır?

Terapi sürecinde tekrar eden döngüler yalnızca bugünkü davranışlar üzerinden değil; kişinin duyguları, ilişki kurma biçimi, ihtiyaçları, kaçınmaları ve kendilik algısı üzerinden ele alınabilir.

Amaç kişiye ne yapması gerektiğini söylemek değildir. Çoğu zaman kişi zaten ne yapması gerektiğini bir düzeyde bilir.

Asıl mesele, kişinin bildiği şeyi neden yapamadığını; hangi duygunun, korkunun ya da öğrenilmiş kalıbın onu aynı yere geri götürdüğünü anlamaktır.

Bu anlayış geliştikçe kişi kendisine daha az suçlayıcı, daha çok fark eden bir yerden yaklaşabilir. Bu da değişim için daha sağlam bir iç zemin oluşturabilir.

Sonuç

Aynı döngüye tekrar tekrar girmek, çoğu zaman basit bir irade meselesi değildir. İlişkilerde, kararlarda, sınır koymada, susmada, fazla vermede ya da geri çekilmede tekrar eden örüntülerin arkasında daha derin duygusal süreçler olabilir.

Bazen sorun ne yapılacağını bilmemek değildir.
Bazen sorun, bilinen şeyi yapacak iç zeminin henüz yeterince güçlenmemiş olmasıdır.

Bu yüzden değişim, yalnızca davranışı değiştirmeye çalışmakla değil; o davranışın arkasındaki duygu, ihtiyaç ve korunma biçimini anlamakla başlar.